पगारदार व्यक्तींसाठी कर नियोजन: वर्षभरात कसे वाचवाल हजारो रुपये?

प्रत्येक पगारदार व्यक्तीला आर्थिक वर्षाच्या शेवटी एकच काळजी सतावत असते – किती कर भरावा लागणार? महिन्याभराच्या कष्टाची कमाई करात वाहून गेल्यासारखे वाटते. पण जर मी सांगितले की योग्य नियोजनाने तुम्ही कायदेशीररित्या हजारो रुपये वाचवू शकता? होय, कर नियोजन म्हणजे केवळ जानेवारी-फेब्रुवारीमध्ये गडबडीने गुंतवणूक करणे नाही, तर वर्षभर केलेले सुविचारित आर्थिक नियोजन आहे.

कर नियोजन म्हणजे काय?

कर नियोजन म्हणजे कायदेशीर मार्गांनी आपले कर दायित्व कमी करणे. भारतीय आयकर कायद्यात अनेक सवलती आणि कपाती दिल्या आहेत ज्यांचा वापर करून तुम्ही तुमचे करपात्र उत्पन्न कमी करू शकता. याचा अर्थ कर चुकवणे नाही, तर सरकारने दिलेल्या सुविधांचा बुद्धिमत्तेने उपयोग करणे.

नवीन विरुद्ध जुनी कर व्यवस्था: कोणती निवडावी?

2020 पासून भारतात दोन कर व्यवस्था आहेत. जुनी व्यवस्था मध्ये अनेक कपाती आणि सूट मिळतात पण कर दर थोडे जास्त आहेत. नवीन व्यवस्था मध्ये कर दर कमी आहेत पण कपाती मर्यादित आहेत.

जर तुम्ही गृहकर्ज घेतले असेल, मुलांच्या शिक्षणावर खर्च करता किंवा विमा, भविष्य निर्वाह निधी इत्यादींमध्ये गुंतवणूक करता, तर जुनी व्यवस्था तुमच्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते. जर तुम्ही फारशा कपाती घेत नसाल तर नवीन व्यवस्था चांगली आहे.

Section 80C: कर वाचवण्याचा सर्वात लोकप्रिय मार्ग

Section 80C अंतर्गत तुम्ही दरवर्षी ₹1.5 लाखांपर्यंत कपात मिळवू शकता. यामध्ये समाविष्ट आहे:

कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी (EPF): तुमच्या पगारातून आपोआप कापली जाणारी रक्कम. ही सर्वात सुरक्षित गुंतवणूक मानली जाते.

सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी (PPF): 15 वर्षांचा कालावधी, चांगला व्याज दर आणि संपूर्ण कर मुक्त परतावा.

जीवन विमा प्रीमियम: तुमचे आणि तुमच्या कुटुंबाचे जीवन विमा प्रीमियम 80C अंतर्गत येते.

इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग स्कीम (ELSS): म्युच्युअल फंडांमध्ये गुंतवणूक करून कर वाचवा. फक्त 3 वर्षांचा लॉक-इन कालावधी.

गृहकर्ज मुद्दल परतफेड: तुम्ही घर घेतले असल्यास, मुद्दल रकमेवर 80C अंतर्गत कपात मिळते.

मुलांची शिकण फी: दोन मुलांच्या ट्यूशन फीवर कपात मिळते (फक्त शिकण शुल्क, विकास शुल्क नाही).

राष्ट्रीय बचत प्रमाणपत्र (NSC): पोस्ट ऑफिसमधील सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय.

गृहभाडे सवलत (HRA)

जर तुम्ही भाड्याच्या घरात राहता आणि तुम्हाला HRA मिळतो, तर तुम्ही मोठी कपात मिळवू शकता. HRA कपात खालीलपैकी सर्वात कमी रकमेवर आधारित असते:

• मिळालेला वास्तविक HRA
• भाडे वजा मूळ पगाराच्या 10%
• मेट्रो शहरांसाठी मूळ पगाराचा 50% (गैर-मेट्रोसाठी 40%)

महत्त्वाची गोष्ट: तुम्हाला भाडे पावत्या आणि घरमालकाचे PAN तपशील कंपनीला सादर करावे लागतील.

Section 80D: आरोग्य विमा कपात

स्वतःसाठी आणि कुटुंबासाठी: ₹25,000 पर्यंत (60 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्यांसाठी ₹50,000)

पालकांसाठी: अतिरिक्त ₹25,000 (60 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या पालकांसाठी ₹50,000)

प्रतिबंधात्मक तपासणी: वरील मर्यादेमध्ये ₹5,000 पर्यंत

आरोग्य विमा हे फक्त कर वाचवण्याचे साधन नाही, तर आर्थिक सुरक्षिततेची गरज आहे. कोविड-19 नंतर सर्वांना याचे महत्त्व कळले आहे.

Section 80CCD(1B): राष्ट्रीय पेन्शन योजना (NPS)

80C च्या ₹1.5 लाख मर्यादेव्यतिरिक्त, NPS मध्ये अतिरिक्त ₹50,000 गुंतवून 80CCD(1B) अंतर्गत कपात मिळवता येते. एकूण ₹2 लाखांपर्यंत कर वाचवण्याची संधी!

NPS हे सेवानिवृत्तीसाठी उत्तम साधन आहे आणि दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्यास मदत करते.

Section 80E: शिक्षण कर्जावरील व्याज

उच्च शिक्षणासाठी कर्ज घेतले असल्यास, व्याजावर कोणतीही मर्यादा नाही – संपूर्ण व्याज रक्कम 80E अंतर्गत कपात म्हणून दाखवता येते. हे स्वतःसाठी, जोडीदारासाठी किंवा मुलांसाठी घेतलेल्या कर्जासाठी लागू होते.

Section 80G: धर्मादाय देणग्या

तुम्ही दानधर्मात विश्वास ठेवता? मग 80G अंतर्गत नोंदणीकृत संस्थांना केलेल्या देणग्यांवर 50% ते 100% कपात मिळू शकते. पावती जपून ठेवा!

व्यावहारिक सल्ला: कर नियोजन कसे करावे?

१. वर्षाच्या सुरुवातीलाच नियोजन करा: मार्च महिन्याची घाई टाळा. आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीलाच तुमची गुंतवणूक योजना आखा.

२. नियमित गुंतवणूक करा: एकदम मोठी रक्कम गुंतवण्यापेक्षा मासिक SIP (Systematic Investment Plan) अधिक फायदेशीर.

३. दस्तऐवज जतन करा: सर्व पावत्या, प्रमाणपत्रे आणि फॉर्म व्यवस्थित ठेवा. डिजिटल बॅकअप घ्या.

४. Form 16 तपासा: कंपनीकडून मिळालेला Form 16 काळजीपूर्वक तपासा आणि कोणतीही चूक असल्यास ताबडतोब कळवा.

५. ITR लवकर भरा: शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता इनकम टॅक्स रिटर्न लवकर भरा.

६. कर सल्लागाराचा सल्ला घ्या: जटिल परिस्थितीत प्रमाणित कर सल्लागाराचे मार्गदर्शन घ्या.

निष्कर्ष

कर नियोजन हे वर्षभरातील सतत प्रयत्नांचे फळ आहे. योग्य गुंतवणूक निवड, नियमित बचत आणि कायद्यातील तरतुदींचा योग्य वापर यांच्यामुळे तुम्ही लक्षणीय कर वाचवू शकता. लक्षात ठेवा – वाचवलेला कर म्हणजे कमवलेले पैसे! तुमची आर्थिक स्वातंत्र्य आणि भविष्यातील सुरक्षितता यासाठी आजच कर नियोजन सुरू करा.