2025 साठी डेट व लिक्विड फंड गुंतवणूक: संपूर्ण मार्गदर्शिका आणि कार्यक्षम योजना

डेट फंड म्हणजे काय?

डेट फंड म्हणजे म्युच्युअल फंडांचा असा प्रकार, जेथे गुंतवणूकदारांचे पैसे सरकारी आणि खाजगी संस्थांच्या बाँड, डिबेंचर, ट्रेजरी बिल्स वगैरेमध्ये गुंतवले जातात. याचा उद्देश स्थिर उत्पन्न मिळवणे आणि भांडवल टिकवून ठेवणे असा असतो. 2025 मध्ये भारतीय बाजारात RBI च्या दरांमुळे डेट फंड्सना विशेष आकर्षण मिळाले आहे. मोठ्या AMCs जसे की HDFC, ICICI या फंडांचे व्यवस्थापन करतात.

डेट फंडचे प्रकार

डेट फंड वेगवेगळ्या कालावधी व क्रेडिट क्वालिटीवर आधारित वर्गीकृत केलेले असतात:

• ओव्हरनाईट फंड
• लिक्विड फंड
• अल्ट्रा शॉर्ट, शॉर्ट, मिडियम व लाँग ड्युरेशन फंड
• क्रेडिट रिस्क फंड
• गिल्ट फंड (सरकारी सुरक्षा)
• डायनॅमिक बॉंड फंड

लिक्विड फंड काय आहेत?

लिक्विड फंड म्हणजे असे फंड जे 91 दिवस किंवा त्याच्या आत मॅच्युरींग होणाऱ्या उच्च दर्जाच्या मनी मार्केट पेपर्समध्ये गुंतवणूक करतात. त्यात कमर्शियल पेपर्स, टे्रजरी बिल्स, सर्टिफिकेट्स ऑफ डिपॉझिट्स यांचा समावेश असतो. लिक्विड फंडमध्ये गुंतवलेले पैसे अगदी एका दिवसात (T+1) काढता येतात. त्यामुळे हे फंड अल्पकालीन किंवा तात्काळ खर्चासाठी योग्य आहेत.

लिक्विड फंडचे वैशिष्ट्ये

• २०२५ मध्ये सरासरी ६.५% – ७.२% रिटर्न.
• कोणतीही लॉक-इन नाही, आणि सुलभ लिक्विडिटी.
• सुरक्षितता (अधिकांश AAA/A1+ पेपर्स).
• किमान इन्व्हेस्टमेंट मर्यादा कमी – ₹५०० पासून सुरु.
• ७ दिवसांपेक्षा अधिक ठेवल्यास एक्सिट लोड नाही.

डेट/लिक्विड फंडातील धोके

डेट फंडच्या मुख्य धोका:

• इंटरेस्ट रेट रिस्क (दर वाढल्यास NAV कमी होतो).
• क्रेडिट रिस्क (इश्यु करणाऱ्या कंपनीचा डिफॉल्ट).
• लिक्विडिटी रिस्क (मागणीप्रमाणे विकता न येणे).
• पुनरगुंतवणूक धोका (दर कमी झाले तर).
• महागाईचा धोका (रिटर्न्स महागाईपेक्षा कमी).

टेन्युअरनुसार फंड निवड – टेबल स्पष्टीकरण

गुंतवणूक कालावधी	फंड श्रेणी	आकांक्षित रिटर्न (२०२५)	धोका
७ दिवसापर्यंत	ओव्हरनाईट फंड	६.२%–६.५%	फार कमी
७ दिवस – १ महिना	लिक्विड फंड	६.५%–७.२%	कमी
१ – ३ महिने	अल्ट्रा शॉर्ट ड्युरेशन फंड	६.८%–७.५%	कमी – मध्यम
३ – ६ महिने	लो ड्युरेशन फंड	७%–७.८%	मध्यम
६ – १२ महिने	शॉर्ट ड्युरेशन फंड	७.५%–८.५%	मध्यम
१ – ३ वर्षे	मिडियम ड्युरेशन फंड	८%–९%	मध्यम – उच्च
३ – ५ वर्षे	मिडियम टू लॉंग ड्युरेशन फंड	८.५%–९.५%	उच्च
५ वर्षे आणि अधिक	लाँग ड्युरेशन/गिल्ट फंड	९%–१०%+	बरेच उच्च (दर धोका)

या टेबलनुसार, अल्प कालावधीसाठी लिक्विड/ओव्हरनाईट फंड श्रेष्ठ आहेत, तर मध्यम व दीर्घ कालावधीसाठी योग्य तो डेट फंड निवडावा. पर्सनल गोल्स आणि आर्थिक परिस्थितीनुसार स्मार्ट मिश्रण करणे फायद्याचे!

टॅक्सेशन आणि सुरु करण्याची प्रक्रिया

नवीन टॅक्स नियमांतर्गत, ३ वर्षांपेक्षा कमी काळासाठी नफा सध्याच्या स्लॅबनुसार, ३ वर्षांनंतर इंडेक्सेशनसह २०% दराने लागतो. NRIs साठी TDS लागू, पण डबल टॅक्सेशन टाळता येते. सुरुवातीस आधार व KYC अनिवार्य आहे. SIP आणि लंपसम दोन्ही पर्याय उपलब्ध आहेत.

सुरुवात करण्यासाठी Groww, Zerodha, MF Utility सारख्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर खाते उघडून फंड निवडा, आणि SIP सुरू करा.

निष्कर्ष

डेट व लिक्विड फंड हे 2025 मध्ये भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी स्थिरता व सुरक्षिततेचे उत्तम पर्याय आहेत. टेन्युअर, रिटर्न आणि धोका विचारात घेऊन योग्य अशा फंडमध्ये गुंतवणूक केल्यास, आर्थिक नियोजन मजबूत राहील. आपण आपल्या वित्तीय सल्लागाराचा सल्ला घेऊन ही निवड सजगपणे करावी.