ELSS Funds म्हणजे काय?
Tax-Saving Equity-Linked Schemes ची संपूर्ण माहिती
कर वाचवा, संपत्ती वाढवा – भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी सोप्या मराठीत मार्गदर्शन
📋 या लेखात काय आहे?
📌 ELSS Funds म्हणजे नक्की काय?
ELSS म्हणजे Equity-Linked Saving Scheme – हे एक विशेष प्रकारचे म्युच्युअल फंड आहे जे भारत सरकारने मान्यता दिलेल्या Section 80C अंतर्गत कर सवलत देते. थोडक्यात सांगायचं तर – तुम्ही ELSS मध्ये गुंतवणूक केली, तर तुमचा कर वाचतो आणि त्याच वेळी तुमचे पैसे शेअर बाजारात वाढतही राहतात.
आजपर्यंत PPF, NSC, आणि FD हेच कर वाचवण्याचे लोकप्रिय मार्ग होते. पण ELSS ने त्या सगळ्यांना एक वेगळाच पर्याय दिला – जो अधिक परतावा देतो आणि Lock-in Period सुद्धा सगळ्यात कमी आहे.
💡 सोप्या भाषेत: ELSS म्हणजे असा फंड जिथे तुम्ही ₹500 पासून गुंतवणूक सुरू करू शकता, ₹1.5 लाखांपर्यंत कर सवलत मिळते, आणि फक्त 3 वर्षांचा Lock-in आहे – जो कर बचतीच्या सर्व पर्यायांपेक्षा सर्वात कमी आहे!
⚙️ ELSS कसे काम करते?
ELSS हे equity mutual fund असल्यामुळे फंड मॅनेजर तुमचे पैसे प्रामुख्याने विविध कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवतो. SEBI च्या नियमानुसार ELSS फंडाच्या किमान 80% मालमत्ता इक्विटीत असणे बंधनकारक आहे.
तुम्ही एकरकमी (Lump Sum) किंवा SIP (Systematic Investment Plan) च्या माध्यमातून महिन्याला थोडे थोडे पैसे गुंतवू शकता. SIP मध्ये गुंतवणूक केल्यास प्रत्येक हप्त्याचा स्वतंत्र 3 वर्षांचा lock-in असतो.
📊 उदाहरण: समजा तुम्ही जानेवारी 2024 मध्ये ₹10,000 SIP सुरू केली. जानेवारी 2024 चा हप्ता जानेवारी 2027 ला unlock होईल, फेब्रुवारी 2024 चा हप्ता फेब्रुवारी 2027 ला, आणि असेच पुढे.
ELSS चे मुख्य वैशिष्ट्ये
ELSS फंड्सचे काही महत्त्वाचे गुणधर्म म्हणजे – किमान गुंतवणूक मर्यादा नाही (बहुतेक फंड्समध्ये ₹500 पासून सुरुवात होते), कमाल गुंतवणुकीवर मर्यादा नाही (पण कर सवलत फक्त ₹1.5 लाखांपर्यंत), आणि 3 वर्षांच्या Lock-in नंतर पैसे काढण्याची पूर्ण स्वतंत्रता.
💸 कर बचत कशी होते? (Section 80C)
Income Tax Act च्या Section 80C अंतर्गत तुम्ही ELSS मध्ये केलेल्या गुंतवणुकीवर ₹1,50,000 पर्यंत वजावट मिळते. याचा अर्थ तुमच्या करपात्र उत्पन्नातून हे ₹1.5 लाख वजा होतात.
30% Tax Slab मधील व्यक्तीची जास्तीत जास्त वार्षिक कर बचत ELSS द्वारे (4% Cess सह)
📝 व्यावहारिक उदाहरण:
तुमचे वार्षिक उत्पन्न ₹12 लाख आहे आणि तुम्ही 30% Tax Slab मध्ये आहात. तुम्ही ₹1,50,000 ELSS मध्ये गुंतवले. तुमचे करपात्र उत्पन्न ₹10,50,000 वर येते. यामुळे सुमारे ₹46,800 ची थेट कर बचत होते.
New Tax Regime मध्ये ELSS?
लक्षात ठेवा – जर तुम्ही New Tax Regime निवडली असेल, तर Section 80C ची सवलत मिळत नाही. म्हणजे ELSS मधून कर बचत फक्त Old Tax Regime मध्येच होते. तुमच्यासाठी कोणती Regime फायदेशीर आहे हे तपासून घ्या.
ELSS वर मिळणारा परतावा Long-Term Capital Gain (LTCG) या सदरात मोडतो. ₹1 लाखांपर्यंतचा LTCG करमुक्त असतो, आणि त्यावरील नफ्यावर 10% कर लागतो (Indexation शिवाय).
⚖️ ELSS vs FD vs PPF vs NPS – तुलना
कर बचतीचे अनेक पर्याय आहेत, पण ELSS इतर पर्यायांपेक्षा कसे वेगळे आहे? खालील तुलना पाहा –
| पर्याय | Lock-in | अंदाजे परतावा | कर सवलत | जोखीम |
|---|---|---|---|---|
| ELSS Funds | 3 वर्षे | 12% – 15%* | 80C (₹1.5 लाख) | मध्यम-उच्च |
| PPF | 15 वर्षे | 7.1% | 80C (₹1.5 लाख) | अत्यंत कमी |
| Tax Saver FD | 5 वर्षे | 6.5% – 7% | 80C (₹1.5 लाख) | नाही |
| NSC | 5 वर्षे | 7.7% | 80C (₹1.5 लाख) | नाही |
| NPS (Tier-I) | निवृत्तीपर्यंत | 10% – 12%* | 80C + 80CCD(1B) | मध्यम |
*ऐतिहासिक परतावा, भविष्याची हमी नाही
🏆 ELSS चा सर्वात मोठा फायदा: सर्व 80C पर्यायांमध्ये ELSS चा Lock-in Period सर्वात कमी (3 वर्षे) आहे, आणि दीर्घकालीन परतावा सर्वाधिक आहे.
📂 ELSS चे प्रकार कोणते?
ELSS फंड्समध्ये मुख्यतः दोन प्रकारचे options असतात –
1. Growth Option
या पर्यायात तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळणारा नफा पुन्हा फंडातच गुंतवला जातो. म्हणजे Compounding चा पूर्ण फायदा मिळतो. दीर्घकालीन संपत्ती निर्मितीसाठी हा पर्याय श्रेयस्कर मानला जातो.
2. IDCW Option (Dividend)
या पर्यायात फंड अधूनमधून dividend देतो. मात्र हे dividend करपात्र असते. शिवाय dividend मिळाल्यामुळे NAV कमी होते, त्यामुळे दीर्घकालीन वाढीवर परिणाम होतो. बहुतेक तज्ज्ञ Growth Option ला प्राधान्य देतात.
✅ तज्ज्ञांचा सल्ला: जर तुमचे ध्येय दीर्घकालीन संपत्ती निर्मिती असेल, तर Growth Option निवडा. नियमित उत्पन्नाची गरज असेल तरच IDCW Option विचार करा.
🚀 ELSS मध्ये गुंतवणूक कशी करावी?
ELSS मध्ये गुंतवणूक करणे आता अगदी सोपे झाले आहे. खालील पायऱ्यांचे अनुसरण करा –
-
KYC पूर्ण करा: गुंतवणूक करण्यापूर्वी Aadhaar, PAN, आणि Bank Details सह KYC (Know Your Customer) पूर्ण करणे आवश्यक आहे. हे eKYC द्वारे ऑनलाइन 10 मिनिटांत होते.
-
योग्य फंड निवडा: तुमची जोखीम क्षमता, गुंतवणुकीचा कालावधी, आणि फंडाचा मागील 5-10 वर्षांचा track record तपासा. Expense Ratio कमी असलेले फंड प्राधान्याने निवडा.
-
SIP किंवा Lump Sum ठरवा: नियमित उत्पन्न असेल तर SIP श्रेयस्कर. एकाच वेळी मोठी रक्कम गुंतवायची असेल तर Lump Sum. SIP मध्ये ₹500 ते ₹1,000 प्रति महिना सुरू करता येते.
-
AMC च्या वेबसाइटवर किंवा Direct Plan वर गुंतवणूक करा: Groww, Zerodha Coin, Paytm Money, किंवा थेट AMC च्या वेबसाइटवरून Direct Plan मध्ये गुंतवणूक करा. Direct Plan मध्ये Expense Ratio कमी असतो, त्यामुळे परतावा जास्त मिळतो.
-
80C साठी Proof सादर करा: वार्षिक गुंतवणुकीचा statement download करा आणि ITR भरताना Section 80C मध्ये दाखवा.
💡 Pro Tip: आर्थिक वर्ष संपायच्या शेवटी (मार्च) एकाच वेळी मोठी रक्कम गुंतवण्यापेक्षा वर्षभर SIP करणे अधिक फायदेशीर असते. यामुळे Rupee Cost Averaging चा फायदा मिळतो आणि बाजाराच्या उतार-चढावाचा धोका कमी होतो.
⚠️ ELSS चे धोके आणि मर्यादा
ELSS मध्ये शेअर बाजाराशी निगडित असल्यामुळे काही महत्त्वाचे धोके आहेत जे प्रत्येक गुंतवणूकदाराने समजून घेतले पाहिजेत –
1. बाजाराची जोखीम: ELSS शेअर बाजाराशी जोडलेले असल्याने बाजार पडला तर NAV सुद्धा घसरते. 3 वर्षांनंतरही तुमचे पैसे कमी असण्याची शक्यता असते (जरी दीर्घकालात शक्यता कमी असते).
2. Guaranteed परतावा नाही: FD किंवा PPF सारखा निश्चित परतावा मिळत नाही. “मागील परतावा = भविष्याचा परतावा” असे नसते.
3. Lock-in मधून बाहेर पडता येत नाही: 3 वर्षांपूर्वी Emergency असली तरी पैसे काढता येत नाहीत. त्यामुळे Emergency Fund वेगळा ठेवा.
4. New Tax Regime मध्ये फायदा नाही: जर तुम्ही New Regime निवडलेली असेल, तर ELSS मधून 80C सवलत मिळत नाही.
🎯 कोणी ELSS मध्ये गुंतवणूक करावी?
ELSS प्रत्येकासाठी योग्य आहे असे नाही. खालील profile असणाऱ्या व्यक्तींसाठी ELSS उत्तम पर्याय आहे –
✅ ELSS योग्य आहे जर:
तुम्ही 30 ते 55 वयोगटातील आहात आणि दीर्घकालीन (5+ वर्षे) गुंतवणुकीचा विचार करत आहात. तुम्ही Old Tax Regime मध्ये आहात आणि करपात्र उत्पन्न ₹5 लाखांपेक्षा जास्त आहे. तुम्हाला बाजाराची जोखीम सहन करण्याची क्षमता आहे आणि इतर 80C साधनांमध्ये जागा शिल्लक आहे.
❌ ELSS टाळा जर:
तुम्हाला 3 वर्षांत पैसे हव्या असतील (जसे की Home Down Payment). तुम्ही New Tax Regime मध्ये आहात. तुमची जोखीम सहन करण्याची क्षमता कमी आहे किंवा तुम्ही निवृत्तीच्या जवळ आहात. 80C ची मर्यादा आधीच PF, Tuition Fees, किंवा Home Loan Principal ने भरलेली आहे.
लोकप्रिय ELSS फंड्स (फक्त माहितीसाठी)
भारतात अनेक चांगले ELSS फंड्स आहेत. काही सुप्रसिद्ध नावे – Mirae Asset Tax Saver Fund, Axis Long Term Equity Fund, Quant Tax Plan, Canara Robeco Equity Tax Saver. मात्र गुंतवणूक करण्यापूर्वी AMFI वेबसाइटवर सर्व फंड्सची तुलना करा आणि गरज असल्यास तज्ज्ञाचा सल्ला घ्या.
🚫 Google वर विश्वास ठेवू नका – तज्ज्ञांना केव्हा विचारावे?
Google आणि AI टूल्स माहिती देण्यास मदत करतात, पण आर्थिक निर्णयांमध्ये त्यांची मर्यादा आहे. खालील परिस्थितींमध्ये SEBI Registered Investment Advisor (RIA) किंवा Certified Financial Planner (CFP) चा सल्ला घेणे आवश्यक आहे –
1. तुमची एकत्रित गुंतवणूक ₹10 लाखांपेक्षा जास्त असेल तेव्हा एकट्या Google वर अवलंबून राहणे योग्य नाही. Portfolio Diversification आणि Asset Allocation साठी व्यक्तिगत सल्ला आवश्यक आहे.
2. Old vs New Tax Regime चा गोंधळ असेल तर CA किंवा Tax Consultant ला भेटा. चुकीची Regime निवडल्यास हजारो रुपयांचे नुकसान होऊ शकते.
3. तुमची आर्थिक परिस्थिती गुंतागुंतीची असेल – जसे की Business Income, Rental Income, किंवा विदेशात गुंतवणूक असेल तर फक्त Online Articles वाचून निर्णय घेऊ नका.
4. निवृत्तीपूर्वी (5 वर्षे आधी) मोठे बदल करायचे असतील तर Certified Financial Planner चा सल्ला घ्या. ELSS सारखे equity instruments निवृत्तीजवळ कमी करणे शहाणपणाचे आहे.
5. ELSS वर LTCG Tax कसा calculate करायचा हे गुंतागुंतीचे वाटत असेल तर Chartered Accountant ला विचारा – चुकीची गणना ITR मध्ये समस्या निर्माण करू शकते.
🔍 तज्ज्ञ कुठे शोधाल? SEBI Registered Advisors साठी SEBI च्या वेबसाइटवर जा. AMFI Registered Mutual Fund Distributors साठी AMFI India वेबसाइट तपासा.
📚 माहितीचे स्रोत (Sources)
या लेखातील माहिती खालील अधिकृत आणि विश्वासार्ह स्रोतांवर आधारित आहे –
- 1. SEBI (Securities and Exchange Board of India) – ELSS Fund Regulations
https://www.sebi.gov.in - 2. AMFI India (Association of Mutual Funds in India) – Fund Performance Data
https://www.amfiindia.com - 3. Income Tax India (Section 80C Guidelines)
https://www.incometax.gov.in - 4. Ministry of Finance, India – New vs Old Tax Regime
https://www.finmin.nic.in - 5. Value Research Online – Mutual Fund Data
https://www.valueresearchonline.com - 6. Morningstar India – Fund Ratings
https://www.morningstar.in
⚠️ Disclaimer: हा लेख फक्त शैक्षणिक माहितीसाठी आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी SEBI Registered Advisor चा सल्ला घ्या. म्युच्युअल फंड गुंतवणूक बाजाराच्या जोखमीला आधीन आहे.
A vibrant, professional flat-design illustration showing an Indian investor — a confident middle-ag